Το Λιθί είναι ένα χωριό της δυτικής Χίου, σε οδική απόσταση 23,5 χιλιομέτρων από την πόλη της Χίου. Παλαιότερα ήταν έδρα κοινότητας, ενώ σήμερα αποτελεί ένα από τα εννέα δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Μαστιχοχωρίων. Το Λιθί είναι πραγματικά ένα από τα 22 περίπου χωριά της νότιας Χίου όπου καλλιεργείται, εκεί και πουθενά αλλού στον κόσμο, το μαστιχόδεντρο ή μαστιχοφόρος σχίνος (Pistacia lentiscus, var. Chia) από το οποίο εξάγεται η μαστίχα. Το Λιθί είναι πατρίδα του μεγάλου τραπεζίτη και εθνικού ευεργέτη Ανδρέα Συγγρού, ενώ εκεί δίδαξε ως δάσκαλος ο Άγιος Νεκτάριος (κατά κόσμο Αναστάσιος Κεφαλάς) επί 10 χρόνια τη δεκαετία του 1870.
Το Λιθί βρίσκεται σε ημιορεινή περιοχή, στη δυτική πλαγιά του βουνού Ερεικανή με θέα προς το ανοικτό Αιγαίο Πέλαγος δυτικά της Χίου. Το μεσοσταθμικό υψόμετρο είναι 120 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Κοντινότερα χωριά είναι η Βέσσα (οδική απόσταση 4,5 χιλιόμ.) και η Ελάτα (8 χιλιόμ.) προς νότο. Στο Λιθί δεν διασώζεται (όπως στα Μεστά, στην Ελάτα και αλλού) η μορφή του «χωριού-κάστρου»: Η αρχαία κώμη με την τετράγωνή της οχύρωση κυκλώθηκε ήδη από τον 19ο αιώνα από νέες οικοδομές και δεν σχηματίζει πλέον παρά ένα πυρήνα, δυσδιάκριτο στη μέση του χωριού από τη δεκαετία του 1890 (βλ. Hubert Pernot: Η νήσος Χίος).
Το φυσικό επίνειο του Λιθίου είναι ο ομώνυμος όρμος και ο εκεί μικρός οικισμός (χωρίς μόνιμους κατοίκους, αλλά με παραθεριστικές κατοικίες) Λιθί-Λιμένας με αρκετά μεγάλο μώλο στην αριστερή του (δυτική) πλευρά. Βρίσκεται σε απόσταση 1,5 χιλιόμετρο από το κέντρο του χωριού με ασφαλτοστρωμένο δρόμο. Η είσοδος του όρμου είναι προς τον βορρά. Οι κάτοικοι του Λιθίου ονομάζονται Λιθονομούσοι (θηλυκό «Λιθονομούσαινες») στη Χίο, και όχι «Λιθούσοι» όπως θα περίμενε κάποιος σε αντιστοιχία με τους κατοίκους των άλλων χωριών (π.χ. Μεστούσοι, Πυργούσοι, κλπ.). Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με το κοντινό επίνειο, παραπέμπει σε μία άλλη ετυμολογία για την λέξη «Λιθί», πέρα εκείνης που θα μπορούσε να θεωρηθεί προφανής, από το «λίθος». Πραγματικά, με δεδομένο ότι παλαιότερα αναφέρεται η γραφή «Ληθί» με «η», πιθανότατα το όνομα του χωριού προέρχεται από τη φράση «Αληθής Λιμήν».
Οι Λιθονομούσοι, με δεδομένο το σχετικώς άγονο του εδάφους τους, εκτός από τη ναυτιλία στην οποία το νησί τους έχει παράδοση, ασχολούνται πολύ με το ψάρεμα, σε βαθμό που τους ανταγωνίζονται μόνο οι κάτοικοι των Μεστών στη δυτική πλευρά της Χίου (αν εξαιρεθεί η βόρεια Χίος). Ο γλωσσολόγος Pernot γράφει: «...η διάλεκτός τους είναι από τις πιο ενδιαφέρουσες της νήσου. Η μόνη καλή ανάμνηση που έχω από το χωριό τους είναι ενός εξαιρετικού αστακού που έπιασαν ανάμεσα στους βράχους της ακτής. Στο Ληθή είναι οι καλύτεροι ψαράδες της Χίου».
www.wikipedia.org
 Η βόρεια Χίος διαφέρει σημαντικά από τη νότια πλευρά του νησιού από την άποψη του φυσικού περιβάλλοντος και της παραγωγικότητας. Τα χωριά είναι μικρά και απομονωμένα και πάντα μακριά από τη θάλασσα. Τα σπίτια είναι πρόχειρα χτισμένα και το μοναδικό σημάδι Γενοβέζικης επιρροής, πέρα από τις γραπτές πηγές, είναι οι κεντρικοί πύργοι στα χωριά.Ο Ανάβατος βρίσκεται 16 χιλιόμετρα από την πόλη της Χίου και αποτελεί μια εξαίρεση. Δεν έχει αμυντικό πύργο και δεν αναφέρεται στις Γενοβέζικες πηγές πληροφοριών. Το χωριό πιθανότατα χτίστηκε για άμυνα, ως μια θέση για τις γυμνές δυτικές ακτές του νησιού. Δεν είναι τόσο παλαιό όπως τα μεσαιωνικά χωριά της νότιας Χίου. Έφτασε σε σημείο ακμής στα χρόνια που ακολούθησαν μετά την τουρκική κατοχή. |
 Το χωριό Ανάβατος έχει χτιστεί σε ένα κωνικό βράχο 450 μέτρων πάνω από τη θάλασσα, με απόκρημνες προς τα νότια και δυτικά και με μια μόνο πρόσβαση προς βόρεια. Οι άνθρωποι επωφελήθηκαν από τη φυσική οχύρωση αυτού του βράχου και το ενδυνάμωσαν με έναν κυκλικό τοίχο που περιλαμβάνει τα σπίτια που φαίνεται να είναι συγκολλημένα το ένα με το άλλο. Μαζί με το βράχο, το χωριό διαμορφώνει την αμυντική περίμετρο του κάστρου. Τα 400 σπίτια μέσα από τα τείχη ήταν στενά και κατασκευασμένα από γκρι πέτρα με επίπεδες ξύλινες σκεπές, χαμηλές πόρτες, μικροσκοπικά κυρτά παράθυρα και ξύλινες βεράντες. |
 Το χωριό εγκαταλείφθηκε μετά τις φοβερές σφαγές του 1822 και σήμερα αποτελεί εθνικό μνημείο για όλους τους Χιώτες αλλά και τους Έλληνες γενικότερα. Αν και ο Ανάβατος σήμερα είναι εγκαταλελειμμένος, όπως και τα περισσότερα χωριά της βόρειας Χίου, διατηρείται ένας σημαντικός αριθμός σπιτιών όπως επίσης και το θαυμάσιο κτίριο των τριών ορόφων, όπου στεγάζονταν το ελαιοτριβείο, το Σχολείο και η εκκλησία του Ταξιάρχη και της Παρθένου Μαρίας. Η θέα είναι μια μοναδική φωτογραφία απροσδιόριστης πόλης σε ένα άγριο, φανταστικό και εντυπωσιακό περιβάλλον. Ο επισκέπτης μπορεί να φθάσει στον Ανάβατο σε 45 λεπτά ακολουθώντας μια εξαιρετική διαδρομή που συνδέει το ομώνυμο χωριό με την πόλη της Χίου. Υπάρχει επίσης μονοπάτι που προσφέρεται για ανάβαση στο δάσος που ξεκινάει από το βουνό Προβατάς και οδηγεί στον Ανάβατο.www.chiosonline.gr |
Ολόκληρο το χωριό Πυργί, το οποίο βρίσκεται 25 χιλιόμετρα από την πόλη της Χίου, είναι ένα από χωριά που διατηρείται έτσι όπως κτίστηκε. Χαρακτηριστικά που κάνουν το χωριό μοναδικό είναι οι στενοί δρόμοι, αμέτρητες εκκλησίες και ο βυζαντινός ναός των Αγίων Αποστόλων του 13ου αιώνα σε συνδυασμό με τη μοναδική ασπρόμαυρη γεωμετρική διακόσμηση των εξωτερικών τοίχων των σπιτιών – ξυστά-. Το Πυργί έχει αναδειχθεί διατηρητέο μνημείο. Τα σπίτια του χωριού είναι σφιχτά δεμένα το ένα με το άλλο ώστε να σχηματίζουν ένα συμπαγή δομή. Τα σοκάκια είναι πλακόστρωτα και στενά. Αυτός ο τύπος φρουρίου, τετράγωνης και γωνιακής δομής, χτίστηκε για προστασία από τις συχνές επιδρομές των πειρατών και των Τούρκων, καθώς και για καλύτερη καλλιέργεια των μαστιχόδενδρων. Το χωριό βρίσκεται σε μικρές, άδενδρες κοιλάδες μακριά από τη θάλασσα. Οι εξωτερικοί τοίχοι περιλαμβάνουν γειτονικά παραπέτα με μικρούς πύργους στις γωνίες και μόνο μια θύρα, έτσι αν κάποιος κοιτάξει το χωριό απέξω, οι συνεχόμενοι τοίχοι των σπιτιών ακριβώς επειδή δεν έχουν πόρτες και παράθυρα δίνουν την αίσθηση του κάστρου. Μάλιστα στις γωνίες του χωριού υπήρχαν πύργοι. Οι κάτοικοι μπορούσαν να μπουν και να φύγουν από το χωριό μόνο μέσω μιας πόρτας η οποία βρίσκεται σήμερα στην τοποθεσία Κάτω Πόρτα.
Στο κέντρο του Πυργίου υψώνεται ο αμυντικός πύργος, όπου οι κάτοικοι είχαν σαν καταφύγιο σε περίπτωση επίθεσης. Οι δρόμοι είναι στενοί και πέτρινοι και συνδέονται με την κεντρική πλατεία. Σε μικρές αποστάσεις υπάρχουν εγκάρσιες στοές που υποστηρίζουν τις κατασκευές, καθώς επίσης και τους θόλους και τις στοές που υποστηρίζουν τα δωμάτια. Ο λειτουργικός χαρακτήρας των σπιτιών υποστηρίζει την άμυνα κι έτσι οι κάτοικοι ήταν ικανοί να μετακινούν τις σκεπές χωρίς να φαίνονται. Το σχήμα των τεσσάρων πλευρών αυτών των σπιτιών, η χονδρή δομή τους, το αμυντικό σύστημα, οι γκρι τοίχοι, οι μικρές περιοχές για γενική χρήση και η σχέση με τα άδενδρα, φυσικά περίχωρα πείθουν τους επισκέπτες ότι τα μεσαιωνικά χωριά της Χίου χτίστηκαν με βάση ένα σταθερό σχέδιο, το οποίο πιθανότατα να είχε υποβληθεί από τους Γενοβέζους.
Ένα αξιοσημείωτο μνημείο στην περιοχή είναι η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων. Η εκκλησία των Αγίων Αποστόλων ανήκει στο νησιωτικό οκταγωνικό σύστημα με τρούλο και είναι αντίγραφο του καθολικού της Νέας Μονής. Αποτελεί ένα πολύ καλά διατηρημένο βυζαντινό μνημείο, πλούσια διακοσμημένο εξωτερικά με σχέδια τούβλων. Το εσωτερικό καλύπτεται με τοιχογραφίες που έχουν φτιαχτεί από τον Αντώνιο Δομέστιχο από την Κρήτη, το 1665. Μια επιγραφή πάνω από την κύρια είσοδος της εκκλησίας μας πληροφορεί ότι ο μοναχός Συμεών, ο οποίος αργότερα έγινε ο μητροπολίτης στην επισκοπεία της Χίου ανήγειρε την εκκλησία από τις βάσεις της το 1564. Αυτό προφανώς αναφέρεται στην αποκατάσταση του μνημείου αφού τα αρχιτεκτονικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά του οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ανεγέρθηκε στα μέσα του 14ου αιώνα.
Ανεμόμυλοι και ερείπια κάποιων νερόμυλων καθώς και πολλών βυζαντινών εκκλησιών στολίζουν τον περιβάλλοντα χώρο. Ο κύριος ναός του χωριού είναι αφιερωμένος στην «Μεταμόρφωση του Σωτήρος» και εορτάζει στις 6 Αυγούστου, άλλη εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στην Παναγία και εορτάζει στις 15 Αυγούστου. Στα τοπικά πανηγύρια στις 6 και 15 Αυγούστου ο επισκέπτης μπορεί να απολαύσει τη μουσική και χορευτική παράδοση των χωριών. Σε μικρή απόσταση από τη Βολισσό βρίσκεται το προσκύνημα της Αγίας Μαρκέλλας. Στις 22 Ιουλίου, χιλιάδες πιστοί έρχονται από διάφορα σημεία του νησιού αλλά και από διάφορα σημεία της Ελλάδας για την εορτή της Αγίας Μαρκέλλας. Ο αγιασμός εκπηγάζει από μια κοιλότητα μόλις πλάι από την παγωμένη θάλασσα.
Κάποια ίχνη τειχών της Ελληνιστικής περιόδου δείχνουν ότι η τοποθεσία ήταν οχυρωμένη κατά την αρχαιότητα. Πέντε χιλιόμετρα βόρεια των Καρδαμύλων υπάρχει η παραλία του Ναγού και δίπλα σε αυτήν, η παραλία του Γιόσσονα.
Αν θέλετε να κολυμπήσετε προτιμήστε την παραλία της Δασκαλόπετρας, που βρίσκεται στις βόρειες ακτές της Χίου. Είναι αρκετά δημοφιλής και χαρακτηρίζεται από τα λευκά βότσαλα. Σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων θα συναντήσετε τον όρμο του Λω, που μοιάζει με φυσική συνέχεια της Δασκαλόπετρας. Η παραλία αυτή έχει βραβευτεί με τη γαλάζια σημαία της Ευρωπαϊκής ένωσης. Είναι άρτια οργανωμένη, πεντακάθαρη και ιδανική για θαλάσσια σπορ. Επίσης, να γνωρίζετε ότι είναι και η μοναδική πλαζ της Χίου που έχει εισιτήριο εισόδου. 
Αυτό το blog ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΓΑΛΑΖΙΟ χορηγείται με άδεια Creative Commons Αναφορά προέλευσης-Μη Εμπορική Χρήση-Όχι Παράγωγα Έργα 3.0 Ελλάδα.
